İrfan Önürmen’den “Kapsam Dışı”

 

 

 

Önceki çalışmalarında ele aldığı temaları yeni biçimsel arayışlar ve anlam katmanlarıyla genişleterek günümüz insanının toplumsal ve ruhsal durumuna odaklanan Önürmen, “Geçmiş sergilerimde olduğu gibi bu sergimde de merkezde insan var. Ancak bu kez sosyal göndermelerle yüklü sembolik bir alanın yanı sıra daha içsel, ruhsal ve mistik bir katmana yöneldim,” diyor.

“Film Noir” ve “Comics Noir” estetiğinden beslenen Önürmen, gündelik yaşamın sıradan anlarını anıtsal ve kahramansı bir dile dönüştürüyor. Sergi, bireyin toplumsal ilişkiler içindeki konumunu sorgularken, güç ve iktidar mekanizmalarının insan üzerindeki etkilerini de görünür kılıyor.

“Kapsam Dışı” sergisinin çıkış noktalarından biri de sanatçının atölyesi. Önürmen, serginin önemli bir bölümünün atölye deneyiminden beslendiğini vurgulayarak, “Atölyeler, üretimlerin hem ipuçlarını hem de tortularını içinde barındırır. Bu izleri müze mekânına taşıdığımı düşünüyorum. Bu yeni deneyim sayesinde imgelemimin mekân içinde genişlediğini ve derinleştiğini gördüm,” ifadelerini kullanıyor.

Sergide yer alan çalışmalar sosyolojik bir zeminde gelişirken mistik, psikolojik ve örtük etnografik katmanlar da taşıyor. Sanatçının önceki üretimlerinde öne çıkan toplumsal sembolizm, bu sergide ruhsal sembolizmle birleşerek daha derin ve çok katmanlı bir anlatıya dönüşüyor.

Sergide, sanatçının New York'ta gerçekleştirdiği “Everyday Heroes” sergisinden seçilmiş ve yeniden kurgulanmış eserler de yer alıyor. Modern yaşama ait kamusal imge ve sembollerden yola çıkan bu çalışmaların merkezinde siluetimsi figürler bulunuyor. Önürmen bu figürleri şöyle tanımlıyor: “Bu imgeler zamanla yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda ruhsal imgelere dönüştü. Serginin esas kahramanları ve ana motifleri onlar. Anıtsal olmasını istediğim bu figürler üzerinden birey, iktidar ve medya arasındaki ilişkilere odaklandım.”

Önürmen’in tül yerleştirmeler, ahşap ve beton heykellerin yanı sıra bu sergi için üretilen yapıtlarından bir diğeri olan “OTO-KAM” adlı hareketli yerleştirmesi, bireyin evrenle kurduğu öznel ilişkiyi ve içsel denge arayışını ele alıyor. Sanatçının “neo-şamanist” bir önerme olarak tanımladığı çalışma, dijital çağda insanın anlam ve yön bulma çabasına ironik göndermelerde bulunuyor. Bu çalışmalar psikolojik, içsel ve mistik bir anlatı kurarken, insan figürünü hem bu dünyaya ait hem de metafizik bir varlığa dönüşen bir imge olarak ele alıyor.

Önürmen, serginin temel sorunsalını şu sözlerle özetliyor: “Bir yandan medya aracılığıyla biçimlendirilen insan imgesini sorgularken, diğer yandan bireyin kendi etik ve ruhsal alanını kurma mücadelesine odaklandım.”

Önürmen’in figürleri, çağın tanığı olan; yorgun ama bilge bireyleri temsil ediyor. Bu yönüyle, Japon mitolojisindeki her şeyi gören ve bilen ancak yerinden kıpırdayamayan Kuebiko karakterini çağrıştırıyor.

“Kapsam Dışı”, izleyiciyi yalnızca günümüz toplumuna değil, insanın kendi iç dünyasına da bakmaya davet eden çok katmanlı bir düşünme alanı sunuyor.

Sergiye ilişkin değerlendirmesinde Baksı Müzesi Kurucusu Prof. Dr. Hüsamettin Koçan, “Baksı Müzesi olarak sanatın yalnızca estetik bir deneyim üretmesini değil, insanın kendisiyle, yaşadığı çağla ve çevresiyle yeniden ilişki kurmasına aracılık etmesini önemsiyoruz. İrfan Önürmen’in ‘Kapsam Dışı’ sergisi bu anlamda günümüz insanının hem toplumsal hem de içsel dünyasına dair önemli sorular ortaya koyuyor. Güç ve iktidar ilişkilerinin görünür ya da görünmez etkilerini sorgularken, bireyin kendi alanını ve varoluşunu nasıl kurduğuna da dikkat çekiyor.

Baksı’yı yalnızca bir sergi mekânı olarak değil, farklı deneyimlerin, düşüncelerin ve bilgi biçimlerinin karşılaşma alanı olarak görüyoruz. Önürmen’in çalışmaları da tam bu karşılaşma alanında yer alıyor. Sergi, bir yandan çağımızın ruhunu anlamaya çalışırken, diğer yandan insanın kendi iç sesine kulak verebileceği bir düşünme alanı açıyor. Bu yönüyle Baksı’nın sanat ile hayat arasında kurmaya çalıştığı diyaloğun güçlü bir parçası olduğuna inanıyorum” diyor.

İrfan Önürmen: Kapsam Dışı
5 Mayıs – 3 Temmuz 2026
Baksı Müzesi, Bayburt