Rusya - Afrika Zirvesi

Rusya-Afrika iş birliği açıkça yükselişte; aynı şekilde Washington-Moskova rekabeti de. 28-29 Ekim 2026 tarihlerinde Moskova'da düzenlenen üçüncü Rusya-Afrika Zirvesi , 48 Afrika ülkesinden temsilcileri bir araya getirdi; bu temsilciler arasında yaklaşık 22 devlet veya hükümet başkanı da yer aldı.

Görüşmelerin yanı sıra, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Mahmud Ali Yusuf, 2027-2029 Rusya-Afrika Birliği Komisyonu Eylem Planı'nı imzaladılar .

Bu belge, daha önceki mutabakat zaptlarına dayanarak, diğer alanların yanı sıra teknoloji, eğitim, tarım, barış ve güvenlik gibi konuları kapsamaktadır.

Güney Afrika Kalkınma Topluluğu ve diğer bölgesel kuruluşlarla ayrı ayrı işbirliği anlaşmaları imzalandı. Putin, 2025 yılında ikili ticaretin 27 milyar doları aşacağını, Rusya'da yaklaşık 40.000 Afrikalı öğrencinin eğitim göreceğini ve 45 Afrika ülkesiyle askeri-teknik anlaşmalar yapıldığını bildirdi.

Bu kurumsal adım, Yeni Soğuk Savaş'ta kıta genelinde Amerikan-Rus rekabetinin yoğunlaştığı bir dönemde atılıyor.

Eski ABD Ordusu mensubu yorumcu Ben Poulin, Geopolitical Monitor'da yazdığı yazıda , Rusya'nın yaklaşımını bir tür pazarlık olarak nitelendiriyor: Afrika Kolordusu ve onun öncülü Wagner, isyanlarla veya izolasyonla karşı karşıya kalan hükümetlere güvenlik yardımı sunarak erişim ve nüfuz elde ediyor.

Amerikan bakış açısından, ABD'nin 2024'te Nijer'den çekilmesi, Sahel'de Rus güçlerinin doldurduğu bir izleme boşluğu yarattı. Poulin, Washington'ı diplomasi, yatırım ve daha istikrarlı bir güvenlik varlığıyla karşılık vermeye çağırıyor; böylece Moskova'ya olan münhasır bağımlılık daha az cazip hale gelir.

Ancak buradaki tablo, basit bir sıfır toplamlı yarışmadan çok daha geniştir. Moskova'nın Afrika ile bağlarının uzun bir tarihi temele dayandığını hatırlamakta fayda var: Sovyetler Birliği, kıta genelinde sömürgecilik karşıtı ve ulusal kurtuluş hareketlerini desteklemiş, sömürge yönetimine ve apartheid'e karşı savaşan güçlere eğitim, silah ve siyasi destek sağlamıştır.

Bu durum, Batı'nın genellikle sömürgeci güçlerle veya anti-komünist rejimlerle stratejik ittifaklara öncelik veren politikalarıyla tezat oluşturmaktadır.

Bu miras, Rusya için bugün bile yumuşak güç üretmeye devam ediyor. Afrika'nın siyasi elitlerinin bazı kesimleri Sovyet dönemi dayanışmasının anılarını koruyor; ve Moskova, meşruiyeti sıfırdan icat etmek zorunda kalmadan bunu kullanmaya devam ediyor.

Aynı şey, Washington'ın bu bölgelerin çoğundaki tarihi etkisi için söylenemez .

Günümüzdeki iş birliği, bu temeller üzerine pragmatik bir şekilde inşa ediliyor. Rusya, askeri eğitim ve silahlanma ilişkilerini sürdürürken altyapı, enerji ve eğitim alanlarına da genişliyor. Rus teknolojisiyle inşa edilen Mısır'ın El Dabaa nükleer santrali, on yıllarca sürecek teknik ve endüstriyel bağlar oluşturuyor.

Yeni Kalkınma Bankası da dahil olmak üzere BRICS mekanizmaları, finansman ve Güney-Güney işbirliği için ek kanallar sunmaktadır .

Tarım ihracatı ve gübre sevkiyatı, pratik bağları daha da güçlendiriyor. Bu girişimler, Moskova'nın mutlaka münhasır bir ittifak talep etmeden pratik ortaklıklar kurma çabalarını gösteriyor.

Afrika hükümetleri ise sadece taraf seçmekle yetinmiyor. Mısır, Etiyopya, Nijerya ve Güney Afrika gibi ülkeler aynı anda birden fazla ortakla çalışıyor. Çok kutuplu bir ortamda stratejik özerkliği hedefleyen bu "riskten korunma" stratejisi, aşırı bağımlılıktan kaçınırken avantajlar elde etmelerini sağlıyor.

Jeopolitik açıdan bakıldığında, bu durum akademisyenlerin "yumuşak dengeleme" olarak adlandırdığı şeye de benziyor: devletler, doğrudan askeri çatışma yerine diplomatik ve ekonomik ortaklıklar yoluyla baskın bir gücü dengelemeye çalışıyorlar. Afrika ülkeleri için Moskova ile daha yakın ilişkiler kurmak, Washington'a karşı Rusya'nın tarafını tutmak anlamına gelmek zorunda değil. Bunun yerine, Batılı güçlerle ilişkilerinde ek bir kaldıraç sağlayarak manevra alanlarını genişletebilirler.

Afrika Birliği'nin kendisi de egemen tercihleri ve kıtasal öncelikleri vurgulamaktadır. Bu nedenle birçok Afrika başkentinin dış güçler arasındaki rekabeti bir tehditten ziyade bir fırsat olarak görmesi şaşırtıcı değil.

Rusya'nın her ilerlemesinin otomatik olarak Amerikan kaybı anlamına geldiği fikri böylece çürütülmüş oldu. Bu bağlantısızlaşma dürtüsünün derinliği, birçok Batı analizinde yeterince ele alınmıyor.

Daha önce de belirttiğim gibi, Batı'daki gerilimler karşısında Afrika liderlerinin tarafsızlığı tercih etmesi , Moskova'nın bu konudaki uzun süredir devam eden askeri ve ideolojik dayanışmasının uydurulmuş değil, güçlendirilmiş bir durum olduğunu gösteriyor.

Son zirveden elde edilen değerlendirmeler , liderlerin eşit şartlarda daha derin ticaret, altyapı ve güvenlik bağları kurulması çağrısında bulunduğunu gösteriyor.

Putin'in Batı'nın yeni sömürgeciliğine yönelik eleştirisi, tarihsel tezatlık nedeniyle tam da bu nedenle geniş bir kitle tarafından kabul gördü.

Başkan Trump yönetimindeki Washington, bazı yaptırımları kaldırarak ve istihbarat iş birliğini yeniden canlandırarak tekrar devreye girmenin yollarını arıyor. Flintlock 2026 Tatbikatı, mevcut ortaklıkların varlığını gösterdi.

Her halükarda, altyapı ve yatırım teklifleri, Rusya'nın halihazırda sahip olduğu siyasi sermaye ile rekabet etmek zorunda kalacak. Yeterince güçlü tarihsel meşruiyet ve pratik alternatifler, Moskova'nın fetih yapmadan genişlemesine olanak tanıyor. Böylece kıta, giderek dışarıdan gelen sıfır toplamlı mantık yerine Afrika'nın kendi aktörlerinin şartları belirlediği rekabetçi çok kutuplu bir arena haline geliyor.