Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya'da başladı. Konferansın ilk gününde gıda, tarım ve sağlık başlıkları ele alınırken 11 Kasım'da sıfır atık ve döngüsel ekonomi politikaları gündeme gelecek.
Zirvenin başlamasıyla birlikte Türkiye'nin çevre politikalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Zafer Partisi Çevre, Şehircilik ve Kültür Politikaları Başkanı Esmaül Hüsna Aslan, iktidarın uluslararası çevre taahhütleriyle Türkiye'deki atık yönetimi, madencilik ve çevresel denetim uygulamalarının birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.
Türkiye'nin iklim diplomasisinde etkin rol üstlenmesinin önemli olduğunu belirten Aslan, çevrenin korunmasında uluslararası görünürlükten önce ülke içindeki uygulamalara bakılması gerektiğini ifade etti.
Türkiye'nin giderek artan plastik atık ithalatını gündeme taşıyan Aslan, Avrupa Komisyonunun 18 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı değerlendirmeye dikkat çekti. Komisyonun verilerine göre Avrupa Birliği'nin 2025 yılında ihraç ettiği yaklaşık 1,4 milyon ton plastik atığın 510 bin tonu Türkiye'ye gönderildi. Böylece Türkiye, AB'nin toplam plastik atık ihracatının yaklaşık yüzde 36'sının varış noktası oldu. Aslan, daha önce Greenpeace'in Eurostat ön verilerine dayanarak açıkladığı 503 bin tonluk ithalat miktarını ve 2004 yılına kıyasla 435 katlık artışı da gündeme getirmişti.
Son verilerin plastik atık ithalatının ulaştığı boyutu ortaya koyduğunu söyleyen Aslan, şu değerlendirmede bulundu:
“Türkiye, dünyanın en önemli iklim konferanslarından birine ev sahipliği yaparken Avrupa'nın plastik atıklarının en büyük alıcısı konumunda bulunuyor. İktidara soruyoruz: Kendi atık yönetimimizi geliştirmek ve doğal kaynaklarımızı korumak için çalışırken başka ülkelerden neden her yıl yüz binlerce ton plastik atık kabul ediyoruz?
Geri dönüşüm, ekonomik değeri olan meşru bir faaliyettir. Ancak bu faaliyetin çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde yürütüldüğünün kanıtlanması gerekir. İthal edilen atıkların ne kadarının gerçekten geri dönüştürüldüğünü, ne kadarının işleme artığına dönüştüğünü ve nasıl bertaraf edildiğini kamuoyunun bilmeye hakkı vardır.”
Plastik atıkların çevreye etkilerinin yalnızca depolama alanlarıyla sınırlı olmadığını belirten Aslan, 2026 yılında Environmental Monitoring and Assessment dergisinde yayımlanan bilimsel araştırmaya işaret etti. Araştırmada belirli örnekleme noktalarında mikroplastik yoğunluğunun tesislerin üst kesimlerindeki ölçümlere kıyasla 132 kata kadar arttığı belirlendi. Örneklerde litre başına 16,5 ile 2.174,5 arasında mikroplastik parçacığı tespit edildi. Çalışma, geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan plastik parçacıkların tarımsal sulamada kullanılan su yollarına taşınabildiğini ortaya koydu. Bu bulguların tarım, su güvenliği ve ekosistem sağlığı açısından önem taşıdığını vurgulayan Aslan, şöyle konuştu:
“Türkiye'nin en verimli tarım havzalarından biri olan Çukurova'da, sulama kanallarında geri dönüşüm faaliyetleriyle ilişkili mikroplastik kirliliği bilimsel olarak tespit ediliyor. COP31'in ilk gününde gıda güvenliğini konuşurken bu araştırmaları görmezden gelemeyiz.
Toprağımızı, suyumuzu ve tarımsal üretimimizi korumak iklim politikalarının temel sorumluluklarından biridir. Mikroplastiklerin sulama suyundan tarım topraklarına ve sucul ekosistemlere taşınma riski kapsamlı biçimde araştırılmalı; kirliliğin kaynağında önlenmesi için etkili denetimler uygulanmalıdır.”
Atık yönetimindeki denetim tartışmalarını geri dönüşüm tesislerinde meydana gelen yangınlarla birlikte değerlendiren Aslan, Çukurova Üniversitesi bünyesinde yürütülen ve medya kayıtlarına dayanan Yangın Haritası çalışmasını da hatırlattı.
Çalışmaya göre Türkiye'de 2020-2024 yılları arasında atık ve geri dönüşüm tesislerinde medyaya yansıyan 460 yangın kaydedildi. Yalnızca 2024 yılında kayda geçen yangın sayısı 115 oldu.
Yangınların tamamının ithal atıklardan kaynaklandığına ilişkin bir tespit bulunmamakla birlikte, bu olayların nedenlerinin ve tesislerdeki yangın güvenliği uygulamalarının ayrıntılı incelenmesi gerektiğini vurgulayan Aslan, şöyle devam etti:
“Yüzlerce tesis yangınını birbirinden bağımsız olaylar olarak değerlendirmek yeterli değildir. Bu yangınların nedenleri, tesislerin denetim geçmişleri, depolanan atıkların niteliği ve çevreye bıraktıkları kirleticiler açıklanmalıdır. Kontrolsüz atık yangınlarında açığa çıkabilen ince partiküller, dioksinler, furanlar ve diğer zararlı maddeler hava kalitesi, toprak ve halk sağlığı açısından ciddi riskler oluşturabilir.
Denetim yalnızca tesisin faaliyet iznine sahip olup olmadığını kontrol etmek değildir. Atığın kabulünden işlenmesine, işleme artıklarının bertarafından yangın güvenliğine kadar bütün süreç izlenmelidir.”
Açıklamasında Türkiye'nin Çevresel Etki Değerlendirmesi sistemindeki uygulamaları da ele alan Aslan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu'nda yer alan verileri gündeme taşıdı. Bakanlık raporuna göre 2025 yılında 716 proje için Ek-1 kapsamında ÇED olumlu kararı verilirken 3 bin 56 proje Ek-2 kapsamındaki seçme-eleme değerlendirmesinin ardından uygun bulundu.
Tam ÇED raporu hazırlanmadan uygun bulunan 3 bin 56 projenin 1.005'i petrol ve madencilik, 495'i sanayi, 395'i enerji ve 256'sı atık-kimya sektörlerinde yer aldı.
Aslan, bu verilerin her projenin hukuka aykırı olduğunu göstermediğini ancak çevresel değerlendirmenin kapsamına ilişkin önemli sorular doğurduğunu söyledi.
“ÇED, yatırım sürecinde tamamlanması gereken sıradan bir bürokratik işlem değildir. Henüz proje başlamadan doğabilecek çevresel etkilerin bilimsel olarak belirlenmesi, alternatiflerin değerlendirilmesi ve geri dönülmez zararların önlenmesi için oluşturulmuş temel bir koruma mekanizmasıdır. Bir maden sahasının, sanayi tesisinin veya enerji projesinin tek başına oluşturacağı etki kadar, aynı bölgede faaliyet gösteren diğer tesislerle birlikte ortaya çıkaracağı toplam çevresel yük de dikkate alınmalıdır. ÇED kararının verilmiş olması, çevresel risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Önemli olan bu kararların hangi bilimsel incelemelere dayandığı ve taahhüt edilen önlemlerin sahada uygulanıp uygulanmadığıdır.”
24 Temmuz 2025'te yapılan yasal değişiklik ve 5 Mart 2026'da güncellenen yönetmelikle birlikte geçmişte Ek-2 kapsamındaki projeler için kullanılan “ÇED Gerekli Değildir” kararının yerini “ÇED Olumlu” ifadesinin aldığını hatırlatan Aslan, kararların isimlerinden çok değerlendirme içeriklerinin ve bilimsel yeterliliğinin önem taşıdığını vurguladı.
ÇED sistemine ilişkin eleştirilerinde Erzincan'ın İliç ilçesinde yaşanan maden faciasına da yer veren Aslan, 13 Şubat 2024 tarihinde dokuz işçinin hayatını kaybettiği Çöpler Altın Madeni'ne ilişkin yargı sürecini ve İliç faciasından önce Zafer Partisi Genel Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ’ın madendeki kapasite artışının getirdiği tehlikeyi ilk kez kamuoyunun gündemine taşıdığını hatırlattı.
Madendeki kapasite artışına yönelik 2021 tarihli ÇED olumlu kararı ile açık ocak genişleme projesine ilişkin 2023 tarihli ÇED gerekli değildir kararı, açılan davalar sonucunda iptal edildi. Danıştay, Şubat 2025'te her iki iptal kararını da kesin olarak onadı.
Aslan, çevresel değerlendirmelerde bilimsel uyarıların zamanında dikkate alınması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“İliç'te dokuz insanımızı kaybettik. Aynı maden sahasındaki kapasite artışı ve genişleme projelerine ilişkin çevresel değerlendirme kararlarının yargı tarafından iptal edilmesi, Türkiye'nin üzerinde ciddiyetle durması gereken bir konudur. Bu facia yaşanmadan önce Genel Başkanımız Prof. Dr. Ümit Özdağ iktidarı uyarmış, felaketin göz göre göre geldiğini gündeme taşımıştı. Yapılması gereken, bir felaket yaşandıktan sonra belgelerin yeterliliğini tartışmak değil, bilimsel riskleri proje hayata geçirilmeden önce ortaya koymak ve gerektiğinde faaliyete izin vermemektir. Çevre denetiminde yapılacak bir hata yalnızca ekonomik kayba değil, insan yaşamının yitirilmesine ve yıllarca sürebilecek ekolojik zararlara neden olabilir.”
Aslan, madencilik faaliyetleri ile tarım alanlarının ve doğal yaşamın korunması arasındaki gerilimin yalnızca İliç'le sınırlı olmadığını belirtti.
Muğla'da Akbelen Ormanı çevresindeki altı köyde 679 parseli kapsayan acele kamulaştırma kararına karşı açılan davaların, enerji arz güvenliği gerekçesiyle Danıştay 6. Dairesi tarafından Ekim 2026'da reddedildiğini hatırlattı.
Ordu'nun Fatsa ilçesinde ise dokuz mahalleyi kapsayan 1.952,18 hektarlık maden ruhsat sahasına karşı bölge halkı ve çevre örgütlerinin hukuki itirazlarının bulunduğuna dikkat çekti.
Bu dosyaların farklı hukuki süreçlere ilişkin olduğunu belirten Aslan, ortak tartışmanın madencilik faaliyetlerinin arazi kullanımı, su kaynakları, tarımsal üretim ve doğal ekosistemler üzerindeki etkileri olduğunu savundu.
Aslan, “Bir tarafta enerji ve hammadde ihtiyacı, diğer tarafta çiftçinin toprağı, köylünün suyu ve bölgenin ekolojik bütünlüğü vardır. Kamu yararı değerlendirmesi yapılırken bunların tamamı bilimsel ve hukuki esaslarla birlikte ele alınmalıdır” dedi.
Atık yönetiminin yalnızca ithalatla sınırlı olmadığını belirten Aslan, geçtiğimiz günlerde Zafer Partisi Giresun İl Başkanı Mesut Aydın tarafından Giresun'un Aksu Mahallesi'nde kaydedilen kıyıya çöp ve hafriyat dökümü görüntülerini de yeniden gündeme taşıdı.
Aslan, görüntüler üzerine Giresun Belediyesi ve ilgili kurumlara çağrıda bulunduğunu hatırlatarak döküm faaliyetlerinin izinlerinin, çevresel etkilerinin ve sorumlularının tespit edilmesi gerektiğini vurguladı.
“Türkiye'nin farklı bölgelerinde atık yönetimi ve doğal alanların korunmasıyla ilgili ciddi tartışmalar yaşanırken bu meseleleri yalnızca yerel sorunlar olarak göremeyiz. Çevrenin korunması, merkezi yönetimin de yerel yönetimlerin de ortak sorumluluğudur” ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin uluslararası çevre ve iklim çalışmalarına katılımını önemsediklerini ifade eden Aslan, COP31'in aynı zamanda Türkiye'nin atık yönetimi, ÇED süreçleri ve doğal alanların korunmasına ilişkin politikalarının yeniden değerlendirilmesi için fırsat oluşturduğunu söyledi.
Atık ithalatının çevresel riskler açısından yeniden ele alınmasını isteyen Aslan, tüketim sonrası plastik ve karışık atık ithalatının durdurulması, geri dönüşüm tesislerinin bağımsız denetime açılması, ithal atıkların işlenme ve bertaraf verilerinin kamuoyuyla paylaşılması çağrısında bulundu.
ÇED süreçlerinde ise halkın etkin katılımının sağlanması, projelerin birikimli çevresel etkilerinin değerlendirilmesi, mahkeme kararlarının uygulanması ve sahadaki denetim sonuçlarının şeffaf biçimde açıklanması gerektiğini belirtti.
Aslan, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
“Türkiye'nin iklim diplomasisinde söz sahibi olması elbette önemlidir. Ancak çevre politikalarının gerçek karşılığı, kendi ülkemizde toprağımızı, suyumuzu, ormanlarımızı ve insanımızın sağlığını ne ölçüde koruduğumuzdur.
Zafer Partisi olarak yaklaşımımız açıktır. Ekonomik kalkınma ile doğal kaynaklarımızın korunmasını birbirinin alternatifi olarak görmüyoruz. Bilime dayanan, kamu yararını esas alan, millî kaynaklarımızı koruyan ve gelecek nesillerin haklarını gözeten bir çevre politikası istiyoruz. Türkiye, başka ülkelerin atık yönetimi yükünü üstlenmek zorunda değildir. Türk milletinin toprağı, suyu ve doğal zenginlikleri korunmalıdır.
COP31'in Türkiye'ye bırakacağı en önemli miras, uluslararası toplantılardan çok, ülkemizin çevre sorunlarının çözümünde atılacak somut adımlar olmalıdır. Dünyaya verilen sözlerin önce Türkiye'de karşılığı olmalıdır.”
World Media Group (WMG) Haber Servisi
Çevre Doğal Yaşam
Çevre Doğal Yaşam
Çevre Doğal Yaşam
